Küçük Ünlü Uyumu Nedir? Küçük Ünlü Uyumu Örnekleri

Küçük ünlü uyumu kuralına göre; bir sözcüğün ilk hecesi düz ünlü (a, e, ı, i) ise sonraki hecesinde düz ünlü (a, e, ı, i), ilk hecesi yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) ise sonraki hecesinde ya dar-yuvarlak (u, ü) ya da düz-geniş (a, e) ünlüler bulunmalıdır. Bu kurala düzlük-yuvarlaklık uyumu adı da verilmektedir.

⭐Kısacası küçük ünlü uyumu;

Düz ünlüler (a, e, ı, i) ➡ ince ünlüler (a, e, ı, i)
Yuvarlak ünlüler (o, ö, u, ü) ➡ dar-yuvarlak (u, ü) ya da düz-geniş (a, e) ünlüler

📌ÖNEMLİ BİLGİ: Küçük ünlü uyumunda her bir sesli harf, kendinden önceki sesli harfe göre şekillenir. Büyük ünlü uyumundaki gibi ilk hecedeki sesli harfe bakarak diğer sesli harfler, bu ilk heceye göre değerlendirilmemektedir.

Alıntı kelimelerde küçük ünlü uyumu aranmaz. Örneğin; aktör, alkol, bandrol, daktilo, doktor, televizyon, profesör, otobiyografi gibi.

📚 EK BİLGİ: Bu kurala göre düz sesliden sonra yuvarlak sesli getirilemez. Örneğin;

sabun = a (düz) ➡ u (yuvarlak) ❌
karpuz = a (düz) ➡ u (yuvarlak) ❌
virgül = i (düz) ➡ ü (yuvarlak) ❌
savunmak = a (düz) ➡ u (yuvarlak) ❌
kavun = a (düz) ➡ u (yuvarlak) ❌
anlatım = a (düz) ➡ a (düz) ➡ ı (düz) ✔,
mimari = i (düz) ➡ a (düz) ➡ i (düz) ✔

📚 EK BİLGİ: Yuvarlak ünlü harflerden sonra düz-geniş ve dar-yuvarlak sesli harfler gelebilir, “o, ö, ı, i” getirilemez. Örneğin;

müzik = ü (yuvarlak) ➡i (düz) ❌
otobüs = o (yuvarlak) ➡ o (yuvarlak) ➡ ü (dar/yuvarlak) ❌
yumurta = u (yuvarlak) ➡ u (yuvarlak) ➡ a (düz) ✔
kuralcı = u (yuvarlak) ➡ a (düz) ➡ ı (düz) ✔

📚 EK BİLGİ: “-yor” eki küçük ünlü uyumunu her zaman bozar. Örneğin;

atlıyor = a (düz) ➡ ı (düz) ➡ o (yuvarlak) ❌ (düz sesliden sonra yuvarlak sesli gelemez)
biliyor = i (düz) ➡ i (düz) ➡ o (yuvarlak) ❌ (düz sesliden sonra yuvarlak sesli gelemez)

📚 EK BİLGİ : “-ki”eki yalnızca “Bugünkü, dünkü, öbürkü” sözcüklerinde küçük ünlü uyumuna uymaktadır.

📚 EK BİLGİ: Türkçede “o” ve “ö” ünlüsü sadece ilk hecede kullanılmaktadır. İlk hece dışında kullanılan “o” ünlüsü küçük ünlü uyumuna aykırıdır. Örneğin;

Otomobil, motor, banyo, horoz, jeton, otobüs, balon, televizyon, limon, telefon, naylon

📚 EK BİLGİ: Türkçe olmasına rağmen küçük ünlü uyumuna aykırı sözcükler de vardır.

Kavurma, kabuk, kavuşmak, yağmur, çamur, hamur, tavuk, kavun, karpuz, armut, kavuş, yamuk, yavuz

📚 EK BİLGİ: Türkçede ikinci hecesinde “m, v, b” ünsüzlerinden biri ile başlayan sözcükler ses değişime uğrayarak küçük unlu uyumuna uymazlar. Örneğin;