Alkenlerin Elde Edilme Yolları

Alkenler 4 şekilde elde edilir; alkollerden su ayrılması, alkin halojenürlerden hidrojen halojenür ayrılması, alkinlere hidrojen katılması ve dihalojenürlerden halojen çekilmesi.

Alkollerden Su Ayrılması (Dehidratasyon)

{\underbrace{R-CH_2-CH_2-OH}_{\text{Mono alkol}}} \xrightarrow{Al_2O_3, ısı} {\underbrace{R-CH=CH_2}_{\text{Alken}}} + H_2O

{\underbrace{CH_3-C_3H_6-OH }_{\text{2-metil 2-hidroksi propan}}} \xrightarrow[(90 °C)]{\%20H_2SO_4} {\underbrace{CH_3-C_2H_3=CH_2+H_2O}_{\text{2-metil propen}}}

Alkil grubuna -OH iyonunun bağlanması sonucu oluşan bileşiklere alkol denir. Asidik ortamda bir alkol molekülünden bir su molekülü ayrılmasıyla alken oluşmaktadır. Tepkimelerde genellikle sülfürik asit (H₂SO₄) kullanılır.

Bu tepkimeler ayrılma (eliminasyon) tepkimeleri olarak bilinir ve “zaitsev” kuralına göre gerçekleşmektedir. Peki nedir bu Zaitsev kuralı? Basit olarak anlatmak istersek; en kararlı alkeni verecek şekilde gerçekleşen eliminasyon tepkimeleridir. Zaitsev kuralına göre eliminasyon tepkimelerinde bileşikten hidroksil ayrılırken bu grubun bağlı olduğu karbon atomuna komşu olan karbon atomlarından hidrojeni az olandan da hidrojen atomu ayrılmaktadır.

Alkil Halojenürlerden Hidrojen Halojenür Ayrılması (Dehidrohalojenasyon)

Alkil halojenürler, potasyum hidroksitin (KOH) alkoldeki çözeltisi ile reaksiyona sokulursa alken elde edilebilmektedir. Bu olaraya “dehidrohalojenasyon” denilmektedir.

{\underbrace{R-CH_2-CH_2-X}_{\text{Alkil halajenür}}} \xrightarrow{\text{KOH,ısı}} {\underbrace{R-CH=CH_2}_{\text{Alken}}}+KX+H_2O

\text{Dehidrohalojenasyon: } {\underbrace{CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-Br}_{\text{Alkil halajenür}}} \xrightarrow{\text{KOH,ısı}} {\underbrace{CH_3-CH_2-CH=CH_2}_{\text{1-büten}}}+H_2O

Alkinlere Hidrojen Katılması

CH_3-C \equiv CH+H_2 \xrightarrow{\text{Pd}} CH_3-CH=CH-H

Alkinlere Lindlar katalizörü kullanılarak Hidrojen katılırsa “alken” elde edilir.

Dihalojenürlerden Halojen Çekilmesi

Komşu alkil halojenürlerin çinko tozu katalizörlüğünde ısıtılmasından alkenler elde edilir.

{\underbrace{R-C_2H_2Br_2-R}_{\text{Komşulu dihalejenür}}} \xrightarrow{\text{Zn(ısı)}} {\underbrace{R-CH=CH-R}_{\text{alken}}}+ ZnBr_2

Örnek:

{\underbrace{CH_3-C_2H_2Br_2-CH_3}_{\text{2,3 -dibrom bütan}}} \xrightarrow{\text{Zn(ısı)}} {\underbrace{CH_3-CH=CH-CH_3}_{\text{2-büten}}}+ ZnBr_2

Alkenlerin Elde Edilme Yolları

Konu Özeti

Alkollerden Su Ayrılması (Dehidratasyon)

Alkil Halojenürlerden Hidrojen Halojenür Ayrılması (Dehidrohalojenasyon)

Alkinlere Hidrojen Katılması

Dihalojenürlerden Halojen Çekilmesi

Alkollerin Kimyasal Tepkimeleri

Organik Kimya Hidrokarbonlar Detaylı Özet

Alkanların Elde Edilme Yolları

Alkollerin Elde Edilme Yolları

Organik Kimya Fonksiyonel Gruplar Detaylı Özet

Alkinlerin Elde Edilme Yolları